Historia e shqiptarëve në SHBA:4105 shqiptarët që ikën në SHBA nga viti 1900-1932

Font size: Decrease font Enlarge font

Shqiptarët ishin populli evropian që iu drejtua i fundit Amerikës dhe kjo lidhet me faktin se ata deri në këtë kohë kishin pëlqyer më tepër traditën e lashtë të emigrimit në vendet evropiane. Shqiptari i parë që shkeli në Amerikë është një qytetar i paidentifikuar nga qyteti i Korçës i cili arriti në SHBA në vitin 1876. Pas tij në nëntor të vitit 1877 shkoi në Amerikë prifti shqiptar Prend Doçi. Që të dy këta u larguan shpejt nga ‘Bota e re’.

Bërthama në SHBA
Por emigranti i parë shqiptar që u vendos në Amerikë shërbeu si bërthamë magnetike për emigrantët e tjerë shqiptare. Ishte Kolë Kristofori prej fshatit Katund të Korçës që arriti në Amerikë me 1884. Pas gjashtë vjetësh emigrant Kolë Kristofori u rikthye ne fshatin e lindjes. Por më 1892, ai u rikthye në Amerikë së bashku me 17 bashkëfshatarë të tij, të cilët formuan bërthamën e diasporës shqiptare në SHBA. Më 1900 shumë shqiptarë të tjerë iu drejtuan ‘Botës së re”.

Kategoritë e emigrantëve
Emigrantët e parë shqiptarë në SHBA mund të ndahen në dy kategori: në emigrantë ekonomikë, të cilët largoheshin nga atdheu për të fituar para dhe në emigrantë politikë, të cilët detyroheshin të largoheshin për arsye politike. Lidhur me çështjen se cila kategori e emigrantëve ishte mbizotëruese, ka patur mendime të ndryshme. Disa autorë janë të mendimit se emigrantët ekonomikë formonin masën kryesore të emigracionit shqiptar në SHBA. Autorë të tjerë mendojnë të kundërtën.

Vitet 1904-1905
Valët më të fuqishme të emigracionit u përkasin viteve 1904-1905 dhe 1909-1912, vite këto të karakterizuara nga tensione të forta politike të krijuara nga ngjarje që sollën shpalljen e pavarësisë, si dhe vitet 1913-1914, veçanërisht vera e vitit 1914 kur Shqipëria e jugut u pushtua prej ushtrisë greke. Në këtë periudhë shqiptarët vijonin të ishin shtetas të Perandorisë Osmane dhe shkonin në Amerikë me pasaporta osmane, prandaj edhe në listat e emigracionit të zyrave amerikane ata figuronin si shtetas osmanë. Një pjesë tjetër regjistroheshin si grekë për shkak të lidhjeve fetare me Patriarkanën e Stambollit dhe prej koncepteve zyrtare të shtetit osman, i cili shqiptarët e besimit ortodoks i konsideronte grekë për nga kombësia. Madje, shumë emigrantë erdhën edhe nga vendet ballkanike, Bullgaria, Rumania, etj, ku kishin emigruar prej kohësh. Si të tillë ata erdhën në Amerikë me dokumente identifikimi jo shqiptare.

Numri i saktë
Si rrjedhojë e të gjithëve këtyre faktorëve, është e vështirë të gjesh numrin e saktë të emigranteve shqiptarë që u vendosën në Amerike në dhjetëvjeçarin e parë të shek. XX. Sipas dokumentacionit zyrtar federal të vitit 1910, në SHBA ndodheshin 625 shqiptare. Gjatë viteve 1911-1914 në ShBA mbërritën 1528 shqiptarë, ndërsa në vitet 1915 deri 1919 numri i tyre bie ndjeshëm në 694 vetë. Në strukturën demografike të diasporës shqiptare të Amerikës, mbizotëronin burrat, sepse ata, duke dashur të riktheheshin përsëri në atdhe, nuk i merrnin gratë dhe pjesën tjetër të familjes së tyre. Numri i grave shqiptare në SHBA erdhi duke u rritur pas vitit 1920, kur shumë shqiptarë vendosën të qëndrojnë atje si banorë të përhershëm.

Gazeta “Kombi”
Sipas gazetës ‘Kombi’ i pari fëmijë me prindër shqiptarë lindi në janar të 1908-ës në familjen e Kristo Koçit prej Korçe. Pjesa dërrmuese e emigrantëve shqiptarë që vinin në SHBA ishin nga Shqipëria e jugut. Fuqizimi nga ana ekonomike i këtyre  emigrantëve nxiti edhe mjaft shqiptarë të tjerë t’i drejtoheshin ‘Botës së  re’. Pas vitit 1905, interesat tregtare bënë që të hidheshin hapa të rëndësishëm drejt një emigracioni të organizuar të shqiptarëve në SHBA.

Ku u vendosën emigrantët
Megjithëse ligji amerikan i emigracionit në vitin 1907 ndalonte ardhjen e emigrantëve në ShBA me para të marra borxh, shqiptarët të cilët në të shumtën e rasteve udhëtonin me para të siguruara në këtë mënyrë, mund t’i bënin ballë atij në pjesën më të madhe, duke deklaruar para doganës amerikane se paratë e udhëtimit i kishin siguruar prej prindërve ose të afërmve të tyre që ndodheshin në SHBA. Shqiptarët e parë që erdhën si emigrantë në Amerikë, u vendosën në pjesën më të madhe të tyre në qytetin e madhe të Bostonit dhe pikërisht në pjesën jugore dhe perëndimore të qytetit. Pas Bostonit ata u vendosën në qytete apo qyteza të tjera të shtetit Masaçustes. Qendër e rëndësishme e emigrantëve shqiptarë u bë Anglia e re (Neë England).

Jetesa
Për një periudhë relativisht të shkurtër një pjesë e emigrantëve shqiptarë, sigurisht më të zotët, arritën të zbulonin të fshehtat e funksionimit të ekonomisë së një vendi që ofronte mundësi pa kufi, ata filluan të merreshin edhe me tregeti. Sipas gazetës  ‘Kombi’ deri në fund të vitit 1907 shqiptarët ishin shpërndarë në 12 qytete amerikane. Shumë domethënëse, për integrimin e shqiptarëve në SHBA ishin dhe reklamat që publikoheshin në faqet e gazetës ‘Kombi’, të cilat u bënin jehonë biznesmenëve shqiptarë që jetonin në qytete të ndryshme të Amerikës. Shumë interes paraqet edhe mënyra e jetesës së emigrantëve shqiptarë. Të gjithë bashkëfshatarët ose bashkëqytetarët grumbulloheshin si rregull, në të njëjtat qendra banimi. Kjo dukuri lidhet me faktin se një fshatar apo një qytetar shqiptar i ardhur në Amerikë kthehej shumë shpejt në një pikë tërheqëse për bashkëfshatarët apo bashkëqytetarët e tjerë .

Kujtimet e Grigor Golanit
Fillimisht si vende strehimi për emigrantët shqiptarë, siç shkruante Grigor Golani në kujtimet e tij përdoreshin qilarët (bodrumet) ku lagështira dhe i ftohti e bënin jetesën të vështirë. Me kalimin e kohës, emigrantët shqiptarë filluan të jetonin në grupe prej 10-15 vetash në banesa të cilat thirreshin prej shqiptarëve të atjeshëm me emrin konak. Jeta nëpër këto kënaqe vazhdoi deri në fund të Luftës së Parë Botërore dhe në raste të tjera edhe më vonë. Në përfundim duhet theksuar se kur bëhet fjalë për emigrantët shqiptarë në SHBA, kemi parasysh emigrantët që u larguan nga trualli etnik, sepse emigrantët e parë shqiptarë që shkuan në SHBA, kanë qenë arbëreshët e Italisë. Ata kanë emigruar në drejtim të SHBA-ve që në fillim të shek 18.

1
Shqiptari
Vuri këmbë në truallin amerikan në vitin 1876. Sipas disa burimeve, shqiptari ishte nga Korça dhe më pas ndërroi destinacion duke u spostuar në Amerikën e Jugut dhe duke përfunduar më pas në Argjentinë 

2
Shqiptari
Ishte shqiptari i dytë, i cili vuri këmbë në tokën amerikane në vitin 1889 ose në 1884. Ky ishte Koli (Nikolas) Kristofori. Është emigranti i parë shqiptarë që është regjistruar dhe i njihen gjeneralitetet.

42
Shqiptarë
Është numri i shqiptarëve, të cilët jetonin në Amerikë në vitin 1900, në qytetin e Masaçusets. Origjina e këtyre shqiptarëve ishte kryesisht nga jugu i Shqipërisë.

50
Dollarë
Ishte çmimi i një bilete udhëtimi nga Shqipëria drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Mjeti transportues ishte vetëm anija dhe kryesisht portet nga niseshin emigrantët shqiptarë ishin ato të Italisë dhe Greqisë. 

10-15
Veta
Ishte numri i shqiptarëve, të cilët detyroheshin të banonin që të gjithë në një dhomë sapo mbërrinin  në Shtetet e Bashkuara Amerikës. Dhoma mbante emrin konak dhe kishte shumë funksione si  shtëpi, spital dhe shkollë.

625
shqiptarë
ishte numri i shqiptarëve që sipas statistikave amerikane kishin emigruar dhe jetonin në shtetet e bashkuara në vitin 1910. Ky ishte grupi i parë shqiptarëve, të cilët kishin mbërritur dhe ishin integruar në jetën amerikane.

694
shqiptarë
ishte numri i shqiptarëve,  të cilit kishin arritur të emigronin nga Shqipëria për në SHBA gjatë tre viteve midis 1911-1914. Vetëm në këto tre vite në Amerikë kishin mbërritur vetëm 69 shqiptarë.

50 mijë
është numri i shqiptarëve i llogaritur në fundin e Luftës së Parë Botërore. Këto shifra janë nxjerrë nga studiuesi Haris Silajxhiç. Një numër i madh ky, duke marrë parasysh numrin e vogël të popullsisë shqiptare të atyre viteve.

30 mijë
ishte numri i shqiptarëve sipas Faik Konicës në vitin 1920. Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës gjatë këtyre viteve pati një dyndje dhe një fluks të madh të shqiptarëve, të cilët largoheshin nga vendi i tyre i dërrmuar nga luftërat dhe konfliktet e armatosura.

1 mijë
ishte numri i grave në vitin 1920, nga 30 mijë që ndodheshin në vitin 1920. Një shifër e rrallë që është bërë e mundur nga statistikat e shtetit amerikan. Por, megjithatë, një numër i vogël po të merret parasysh numri i madh i meshkujve.

7.4%
ishte numri i shqiptarëve të natyralizuar në vitin 1920, të cilët kishin arritur të merrnin nënshtetësinë amerikane.  Janë shqiptarët e parë që kanë marrë pasaportën dhe janë kthyer në amerikanë.

18.2%
ishte përqindja e  shqiptarëve, të cilët ishin analfabetë.  Një shifër e lartë, por duhet marrë parasysh se në SHBA kishin emigruar shtresat më të varfra që kishin marrë udhën e largët për një jetë më të mirë.

Gazeta “Tirana Observer” duke nisur që sot e ditët në vazhdim do të botojë listën me emrat e të gjithë  shqiptarëve që kanë emigruar në Amerikë nga viti 1917.

FREDERICK  MORTATI      
ALBERT  BRAÇE        
PETRO NINI LUARASI    
SOTIR PECI
FAIK KONICA
FAN NOLI
FILIP KRISTOFORIDHI
MISTO MILLONE
KRISTO FLLOQI
PASKAL ALEKSI
KRISTO KIRKA
LLAMBI ÇIKOZI
ELIA TROMARA
KOSTAQ KOTA
KOSTIKA TRESKA
VANGJEL GJIKA
JOSIF PANI
KOLI CAKNAQI
ANDREA KRISTO
KRISTO DAKO
LONI KRISTO
NIKOLLA DISHNICA
THANAS IDRIZI
XHAFER YMERI
MIHAL KRESHPANI
HAMIT LUMI
VANI ÇANI
ANASTAS PANDELE
DENIS KAMBURI
KOSTA TH. RACKA
MIÇE BARDHO
KOSTA MANGELLI
FAZLLI FRASHERI
EKBER XHELALI
KOSTA PANO
KOSTA ISAK
GONI KATUNDI
HASAN BITINCKA
LUTFI ÇIPI
MAZLLEM PANARITI
TASI ÇIKOZI
MUKE PERMETI
KOL TROMARA
KOL RODHE
KOSTA ÇEKREZI
KOLI PANÇE
SADIK LEKDUSHI
BAHRI OMARI
ANDON FRASHRI
AQIF PERMETI
XHEVAT HARXHI
EMIN BILIBASHI
SHEFKI ALIKO
STATHI SULI
NDREKE STAVRO
MIHAL TURTULLI
NIKOLLA KASNECI
MITHAT FRASHERI
ANGELO SOTIR
KOSTA PAPA
LONI NINI
GEORGE PRIFTI
SADIK DURO
MIHAL PROGERI
ARQILE TASI
NAUM CERE
FASLLI FRASHERI
KOSTA HOTOVA
QERIM PANARITI
PANDELI PAPLILO
ANASTAS ÇAKO
VASKE GOGALECE
PETRO LAZARI
MIHAL KOSMO
MAHMUT MEDIN PERMETI
GJERGJ LUARASI
VANGJEL MILLER
KOSTAQ KAMBURI
BILL MITI
THEODOR NUKE
VASIL K. SERBI
VANI P. QIRAXHIU
PANDI JANAQI
KOÇI JANAQI
SOTIR D. REHOVA
KOSTANDIN D. TREBICKA
BAHRI T. GJIROKASTRA
SPIRO N. GOROSHIANI
SOTIR V. KATUNDI
NIKOLLA PETRO
ANASTAS JOSIFI
NASTAS QAKO
LOPI.P.NAUMI
DENIS KAMBURI
BEQIR GREBENEA
A.GURRA
PASKAL ALEKSI
SEJFI VLLAMASI
KOL TRAMARA
KRISTO DAKO
LONI KRISTO
ETHIM NASI
KOSTË ÇEKREZI
HAXHI MURATI
MESUD ÇAMI
DHIMITËR BALA
ALI KUÇI
BANUSH FETAHU
SHAHIN KOLONJA
KRISTO LUARASI
PETRO NINI LUARASI
SOTIR PECIT
EFTIM NAÇI
VANI KARAMETO
VANI VANGJELI
BAJO TOPULLI
MEHEMT KONICA
KOSTANDIN DEMO
KRISTO DAKO
PARASHQEVI QIRJAZI
SEVASTIJA QIRJAZI
KOSTANDIN ÇEKREZI

vijon ne ditet e ardheshme

 

Burimi Informativ: Tirana Observer

 

Shtoni ne: Add to your del.icio.us | Digg this story | technorati | Post to Myspace | Add to Facebook | Googlize this post! | Add to Windows Live | Add to Netvouz! | Save to Newsvine! | Bookmark with Onlywire | Reddit this | Add to Yahoo MyWeb | Spurl This! | Add to Linkatopia | Add to MyLinkVault | Add to Squidoo | Add to Searchles! |

Subscribe to comments feed Komente (1 postuar)

avatar
lelo meluni 04 September, 2013 08:18:09
Me vjen mire qe jeni interesuar dhe dicka keni hedhur ne kete faqe per historine e mergimtareve shqiptare ne Amerike ne vitet 1900 e me vone. Nuk me vjen aspak mire qe ne kete listejane vetem te krishteret dhe disave u gjendet emri dhe kater here ne kete liste. nuk besoj se eshte lajthitje, por si cdo here, juve qe shkruani per fakte te tilla, nuk jeni as realiste dhe as dashamires te fakteve historike per shqiptaret. Vetem nga Gjirokastra dhe Tepelena kane qene me qndra burra kurbetlinj dhe aktiviste te shquar ne Federaten "VATRA". Nuk kam kohe te flas ketu per Kristo Dakot dhe Sadik Lekdushet me shoke, qe i vune kazmen ceshtjes se bashkimit te vatraneve ne vitet 1912-1914, te cilet i lexoj ne kete liste. Dhe me vone ata erdhen dhe i bene hosanara mbretit Zog u bene nepunes te tij dhe shanin e fyenin dhe spiunonin shoket e tyre kundershtare te Zogut. Historia nuk shkruhet keshtu o njerez te mire. Ndaj mos i merrni persiper te na gatuani kete qull qe nuk e hane as qente.Qofshi mire.
total: 1 | displaying: 1 - 1

Shkruani nje koment

VINI RE! - Komentet e publikuara ne Fieri.com jane subjekt i ndryshimit edhe/ose fshirjes totale nese permbatja tyre cenon direkt apo indirekt figuren e autorit perkates se materialit te botuar. Gjithashtu cdo sharje, ofendim, fjalor vulgar apo edhe me teper, mund te sjell si pasoje edhe deri ne bllokim vizual te IP se kompjuterit tuaj per te vizituar faqet e Fieri.com!
  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

Ju lutem shkruani kodin qe lexoni ne figuren e me poshteme:

Captcha
  • email Email nje shoku
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Tags
No tags for this article
Rate this article
0